Pas geleden volgde ik een cursus permacultuur & voedselbossen in Portugal. Ik overweeg namelijk een carrièreswitch (iets zonder AI) en wilde meer leren over hoe we de natuur kunnen ondersteunen.
Maar ergens halverwege de lessen over bodemleven, ritmes en slimme ontwerpprincipes dacht ik ineens: Wacht eens… dit gaat helemaal niet alleen over tuinen. Deze principes zijn ook heel bruikbaar bij ADHD.
In dit artikel neem ik je mee in wat permacultuur is, waarom deze manier van denken zo helpend is voor mensen met een wandering mind, en hoe je de 12 permacultuurprincipes kunt gebruiken om je dagelijks leven rustiger, lichter en overzichtelijker te maken.
Wat is permacultuur?
Permacultuur werd in de jaren ’70 ontwikkeld door Bill Mollison en David Holmgren, en sindsdien wordt het wereldwijd gebruikt om duurzame systemen te ontwerpen. Van tuinen tot gemeenschappen en zelfs bedrijven en persoonlijke levensstijl.
Grondlegger Bill Mollison definieerde permacultuur als:
“A design system for creating sustainable human environments.”
En uitgebreider:
“The conscious design and maintenance of agriculturally productive ecosystems which have the diversity, stability and resilience of natural ecosystems.”
Zijn medegrondlegger David Holmgren vult dit prachtig aan:
“Permaculture is a philosophy of working with, rather than against nature; of protracted and thoughtful observation rather than protracted and thoughtless action.”
Kort samengevat zou ik zeggen: permacultuur betekent werken in samenwerking met de natuur, en ervoor zorgen dat alle onderdelen van het systeem elkaar op natuurlijke wijze ondersteunen.
Waarom permacultuur helpend is bij ADHD
Mensen met ADHD worden vaak aangemoedigd om te functioneren binnen strakke schema’s, lineaire planning en routines die elke dag hetzelfde zijn. Terwijl ons brein in werkelijkheid cyclisch, intuïtief en energiesturend werkt. Toen ik midden in mijn permacultuurcursus zat, realiseerde ik me:
permacultuur vertrekt precies vanuit dat soort ritmes.
Het erkent dat systemen niet lineair zijn. Dat energie golft. Dat diversiteit kracht is. Dat overprikkeling ontstaat als je de natuur dwingt in een vorm die niet klopt. En dat maakt het zo’n natuurlijke benadering voor een wandering mind.
Voorbeelden
- In permacultuur begin je bijvoorbeeld nooit met: “Wat moet ik veranderen?” Je begint met: Wat functioneert hier al? Wat groeit en stroomt er vanzelf? ADHD maakt dat we vaak vooral naar ons tekort kijken. Naar wat niet lukt. Naar wat “zou moeten”. Maar als je jezelf afvraagt: Waar werkt mijn brein eigenlijk al goed? ontstaat er heel veel ruimte.
- In een tuin zou je nooit verwachten dat één plant het hele jaar door produceert. De natuur werkt ook in seizoenen: groei, bloei, rust, afbraak, herstel. Ons brein doet precies hetzelfde.
- Permacultuur gaat niet altijd over grote verbouwingen. Het gaat over kleine, slimme ingrepen die de stroom van energie veranderen. Een mulchlaagje of een plant op de juiste plek. In het leven werkt dat net zo: een klein ritueel na het wakker worden of voor het slapen, het gebruiken van oordoppen in een luidruchtige ruimte. Kleine aanpassingen met een groot effect.
- Je probeert geen tropische tuin aan te leggen in een koud klimaat, toch? Maar in het dagelijks leven proberen veel mensen met ADHD wél om te functioneren volgens regels die niet bij hun brein passen. Permacultuur herinnert je eraan: De natuur is niet het probleem. Het ontwerp is het probleem. Pas het ontwerp aan, in plaats van de natuur.
De principes van permacultuur
In permacultuur worden vaak de 12 ontwerpprincipes van David Holmgren gebruikt. Ze helpen je om systemen te ontwerpen die duurzaam, veerkrachtig en afgestemd zijn op hun natuurlijke omgeving.
Terwijl ik de cursus volgde, merkte ik dus dat deze principes niet alleen voor tuinen gelden, maar ook voor het leven met een wandering mind. ADHD vraagt namelijk om hetzelfde: observeren, aanpassen, meebewegen, slim ontwerpen, niets forceren.
Hieronder zie je hoe ieder principe te vertalen is naar het dagelijkse leven met ADHD.
1. Observe & interact – Observeer eerst, handel daarna
Permacultuur: kijk naar het land voordat je gaat ingrijpen.
ADHD: observeer je energie gedurende de dag, week, maand of het jaar voordat je gaat plannen.
Voorbeelden:
- Opmerken wanneer je brein “aan” staat en wanneer je juist rust nodig hebt.
- Eerst kijken wat er misgaat in je routine en wat wél goed gaat, voordat je een nieuw systeem bedenkt.
- Een dagboekje bijhouden van energie, prikkels en focus, puur om te zien wat jouw ritme is.
2. Catch & store energy – Vang en bewaar energie
Permacultuur: water opvangen, bodem verbeteren, zonne-energie benutten.
ADHD: momenten van energie, helderheid of motivatie benutten, niet verspillen.
Voorbeelden:
- Als je hyperfocus voelt, werk aan iets wat belangrijk is.
- Maak notities van ideeën zodra ze komen: dat is jouw energie-opslag.
- Rust zien als energie-opbouw, niet als falen.
3. Obtain a yield – Zorg dat het ‘oogst’ oplevert
Permacultuur: elk element moet iets waardevols opleveren (water, oogst, brandhout, compost, etc.).
ADHD: kies activiteiten die een echte opbrengst hebben, emotioneel, praktisch, creatief.
Voorbeelden:
- Kiezen voor taken die impact hebben in plaats van “druk bezig zijn” met onbelangrijke zaken.
- Klein beginnen, zodat je succes ervaart (mini-oogst).
- Na elke taak jezelf bewust afvragen: “Wat leverde dit op?”
4. Apply self-regulation & accept feedback – Zelfregulatie & feedback
Permacultuur: systemen bijsturen zonder ze te forceren.
ADHD: jezelf niet straffen, maar bijsturen op basis van ervaring.
Voorbeelden:
- Eerlijk opmerken: “Dit systeem werkt niet voor mij” zonder schuldgevoel.
- Feedback van je omgeving gebruiken als informatie, niet als oordeel.
- Tijdig pauzes inlassen als “zelfregulatie” i.p.v. uitputting.
5. Use & value renewable resources – Waardeer bronnen die vernieuwbaar zijn
Permacultuur: werken met zon, wind, compost, natuurlijke cycli.
ADHD: werken met bronnen die jou telkens opnieuw energie geven.
Voorbeelden:
- Wandelen, natuur, muziek, beweging, frisse lucht.
- Tools die je keer op keer helpen zonder veel energie te kosten.
- Je creativiteit inzetten als krachtbron
6. Produce no waste – Minimaliseer verspilling
Permacultuur: voorkom afval, gebruik reststromen.
ADHD: voorkom energielekken, ‘prikkelafval’, mentale rommel.
Voorbeelden:
- Notificaties uitzetten = minder “mentaal afval”.
- Eén plek voor belangrijke dingen zodat je geen energie verspilt met zoeken.
- “Afvalgedachten” parkeren in een lijst zodat ze je niet blijven storen.
- Niet alles wat er in je opkomt meteen zeggen, maar jezelf afvragen: ‘is dit waardevol om hardop uit te spreken?’.
7. Design from patterns to details – Ontwerp vanuit patronen
Permacultuur: kijk naar het grote geheel vóór je details invult.
ADHD: begin met jouw natuurlijke ritmes, niet met microplanning.
Voorbeelden:
- Eerst ontdekken wanneer je het meest productief bent → daarna pas plannen.
- Een weekindeling ontwerpen op basis van energiegolven, niet uur tot uur.
- Voordat je je huis opnieuw inricht: kijken waar je gedrag en routines vastlopen of waar je energie verliest.
8. Integrate rather than segregate – Integreer in plaats van scheiden
Permacultuur: elementen werken beter samen dan geïsoleerd.
ADHD: systemen werken beter als ze op elkaar aansluiten.
Voorbeelden:
- Dingen combineren: bellen tijdens wandelen, podcasts tijdens opruimen.
- “Habit stacking”: een kleine gewoonte koppelen aan een bestaande routine.
- Taken groeperen naar energie (alle makkelijke dingen bij elkaar).
9. Use small and slow solutions – Klein & langzaam werkt
Permacultuur: grote veranderingen beginnen klein.
ADHD: kleine stappen werken beter dan grote plannen.
Voorbeelden:
- 5 minuten opruimen in plaats van het hele huis.
- Eén gewoonte per week testen i.p.v. totale levensverbouwing. (In mijn e-book: 25 gewoontes voor rust in je hoofd en grip op je leven met ADhD lees je hoe dit werkt).
- Mini-overwinningen als brandstof zien, niet als kleinigheid.
10. Use & value diversity – Diversiteit is kracht
Permacultuur: diverse systemen zijn veerkrachtig.
ADHD: jouw veelzijdigheid ís een voordeel.
Voorbeelden:
- Meerdere interesses zien als kracht en inspiratiebron, niet als chaos.
- Afwisseling gebruik je om jezelf gemotiveerd te houden.
- Verschillende omgevingen inzetten (café, buiten, huis) voor focus.
11. Use edges & value the marginal – Waardeer de randen
Permacultuur: aan de randen vind je de meeste groei.
ADHD: jouw “randen” zoals creativiteit, gevoeligheid, intensiteit, zijn vruchtbare zones.
Voorbeelden:
- Je beste ideeën komen vaak op onverwachte momenten → dat is een edge-zone.
- Je gevoeligheid helpt je intuïtief kiezen wat klopt.
- Juist je “anders zijn” brengt originele oplossingen voort.
12. Creatively use & respond to change – Werk met verandering mee
Permacultuur: verandering hoort bij elk levend systeem, dus je ontwerpt zó dat het systeem flexibel kan meebewegen.
ADHD: jouw energie en focus veranderen dagelijks, dus je hebt systemen nodig die niet instorten zodra de dag anders loopt dan gepland.
Voorbeelden:
- Bouw dagelijks leven zo dat het ruimte laat voor fluctuaties: buffers, variabele taken, back-up opties.
- Maak systemen die blijven werken, óók als je een dag minder capaciteit hebt.
- Zie elke glitch als feedback voor je ontwerp, niet als bewijs dat jij tekortschiet.
Hoe pas je dit toe in je dagelijks leven?
Een paar eenvoudige vragen die je helpen om vanuit een permacultuur-bril naar jezelf te kijken:
- Wat werkt er al verrassend goed in mijn dag?
- Waar duw ik steeds tegen natuurlijke ritmes in?
- Wat is één kleine ingreep die mijn leven 10% lichter maakt?
- Wat kan ik niet veranderen, maar wel slimmer ontwerpen?
Het mooie is: je hoeft niets ingrijpends te doen. Begin klein. Kijk. Observeer. Ontwerp. Evalueer. En stuur bij.
Verder lezen
- Als je meer wilt weten over permacultuur, kijk bijvoorbeeld op de internationale website van Permaculture Principles.
- Ben je benieuwd welke kleine veranderingen een enorm positieve impact hebben op je leven met ADhD? Lees mijn e-book ‘25 gewoontes voor rust in je hoofd en grip op je leven met AD(h)D’
