Het is één van de meest gestelde vragen in de community, van professionals met ADHD: “Moet ik het vertellen op mijn werk? En zo ja… hoe dan, zonder dat ik direct in een hokje word gestopt?” Het eerlijke antwoord? Er is geen universeel goed of fout. Maar er is wel een strategie die werkt. En die heeft niets te maken met hoe open of gesloten je bent als persoon. Het gaat om zelfvertrouwen, en het pakken van regie.
In dit blog neem ik je mee in het beslisproces en geef ik je concrete zinnen die je kunt gebruiken als je besluit om ADHD wel of niet te delen. Want dat is precies waar het voor de meeste mensen hapert: niet bij niet willen, maar bij ‘hoe moet ik het dan zeggen?'.
Vertellen over ADHD op het werk kan spannend zijn
Één op de vier mensen heeft een neurodivergent brein, zoals ADHD, autisme, dyslexie of hoogsensitiviteit. Toch weet de meeste van hen niet hoe ze erover praten op het werk.
Toen ik voor het eerst ging solliciteren nadat ik gediagnosticeerd was met ADD op 28-jarige leeftijd, vond ik dat heel spannend. Ik vroeg me natuurlijk af of ik dit moest melden, en was bang dat ik veroordeeld zou worden. Er zat een stukje schaamte op. “Wat als ze denken dat ik niet competent ben, of dat ik te chaotisch ben voor deze functie?“, dacht ik.
Dit soort twijfels zijn er niet voor niets. Jarenlang heb je je aangepast. Je hebt jezelf in een vorm geperst die niet paste. Maar misschien zijn er ook wat dingen mislukt: onafgemaakte studies, of die baan waarin je na 3 maanden verveeld raakte. Je vertrouwt jezelf misschien niet helemaal, en heb je ‘sorry' gezegd voor de manier waarop je werkt, terwijl je heel hard je best deed om bij te blijven. We zijn ijzersterk geworden in maskeren, en weten misschien niet meer helemaal wie we zelf zijn, en waar we goed in zijn.
Vertellen dat je ADHD hebt, voelt een beetje als het afzetten van je masker. Logisch dat dat spannend is.
Er is niks mis met jou
Voordat je verder leest: het is om verschillende redenen spannend om over ADHD te praten op je werk. En dit heeft niets te maken met jouw incompetentie, maar alles met hoe de wereld is ingericht. Namelijk op lineaire denkers, niet op associatieve breinen zoals het jouwe. En er is nog niet overal voldoende kennis over neurodiversiteit. Dat maakt het lastig.
Maar dit mag je in je oren knopen: jij bent geen kapotte versie van een neurotypisch persoon. Je bent een ijzersterke versie van een associatieve denker. En als je dat fundament voelt, verandert de vraag “moet ik het vertellen?” van een angstige vraag in een strategische keuze.
Je bent niet verplicht je ADHD te melden bij je werkgever
Laat dit eerst even landen: ADHD of een andere diagnose melden bij je werkgever is niet wettelijk verplicht in Nederland. Je ADHD is jouw informatie, en jij bepaalt wat je ermee doet.
Veel mensen weten dit niet en voelen een soort impliciete druk. Het kan ook voelen alsof eerlijkheid over ADHD een morele plicht is. Maar dat is het niet. Wat wel een professionele verantwoordelijkheid is, is dat je goed werk levert. Hoe je dat voor elkaar krijgt, is aan jou.
Dat gezegd hebbende: er zijn goede redenen om wel iets te delen. En er is een manier om dat te doen die je juist sterker maakt, in plaats van kwetsbaarder.
3 manieren om ADHD bespreekbaar te maken op het werk
Afhankelijk van je situatie kun je kiezen uit drie manieren om te communiceren. Kies op basis van hoe veilig je je voelt, wat voor cultuur er heerst en wat je nodig hebt (waarover later meer).
Optie 1: je ADHD-diagnose direct noemen aan je leidinggevende
De eerste optie is, het beestje bij zijn naam noemen: “Ik heb ADHD.” Dit werkt goed als er al een vertrouwensband is met je leidinggevende, als er een open cultuur heerst op je werk, of als je recht hebt op specifieke aanpassingen (zoals bij een arbeidsdeskundige of UWV-traject). Hoe je dat kunt zeggen:
“Ik wilde even met je delen dat ik de diagnose ADHD heb. Dit betekent dat ik soms anders naar processen kijk en bepaalde voorwaarden nodig heb om mijn focus vast te houden. Zullen we bespreken hoe we mijn kwaliteiten hier optimaal kunnen inzetten?”
Let op wat er hier gebeurt: je noemt de diagnose, maar je stuurt het gesprek direct naar kwaliteiten en samenwerking. Je bent niet aan het verontschuldigen, maar je bent aan het positioneren.
Zelf heb ik gemerkt dat een goede leidinggevende (of in mijn geval klant) daar positief op reageert. Een goede manager ziet namelijk jouw kwaliteiten, en kijkt samen met jou naar hoe die kwaliteiten het beste tot hun recht komen. In een sollicitatiegesprek kan het ook anders werken: ik deelde wel eens dat ik niet goed functioneer als ik dagelijks in een drukke kantoortuin moet zitten. Het betreffende bedrijf had geen andere mogelijkheid, dus we kwamen tot de conclusie dat die baan niet voor mij was. En dat was oké.
Optie 2: uitleggen hoe je brein werkt, zonder het ADHD-label
Een andere optie is, om de diagnose niet te noemen, maar wél uit te leggen hoe jouw brein werkt. Dit is mijn persoonlijke favoriet, en ook de aanpak die ik in mijn communicatiegids ADHD op de werkvloer uitgebreid beschrijf. Waarom? Omdat je hiermee de volledige regie houdt. Je hoeft geen label te plakken, maar je communiceert wél wat je nodig hebt, en waarom dat goed is voor het resultaat.
Twee voorbeelden van hoe dat klinkt:
“Ik heb een associatief brein. Dat betekent dat ik razendsnel verbanden zie en oplossingen bedenk die anderen missen. Wat mij helpt om die snelheid vast te houden, is visuele rust en een prikkelarme omgeving.”
Of, meer op het werk gericht:
“Mijn brein doet het goed op betekenis en snelheid. Ik merk dat ik minder effectief ben tijdens lange, informerende sessies zonder actiepunten, maar ik voeg de meeste waarde toe als we direct overgaan op de kern en concrete besluitvorming.”
Merk je wat hier gebeurt? Je beschrijft geen beperking. Je beschrijft een werkstijl. En je koppelt het direct aan wat het de ander oplevert.
Optie 3: alleen je werkbehoeften benoemen, zonder uitleg over ADHD
Je kunt ook helemaal niet over ADHD, jouw brein of diagnose praten, maar alleen over wat je nodig hebt om goed te kunnen functioneren. Dit werkt goed in situaties waar je de relatie nog aan het opbouwen bent, als je de cultuur nog niet goed kent, of als je simpelweg nog niet klaar bent voor een dieper gesprek.
Voorbeelden:
“Om dit project vandaag met de hoogste kwaliteit af te ronden, zet ik mijn meldingen uit tot 14:00 uur. Zo kan ik ongestoord meters maken en het resultaat sneller bij je aanleveren.”
“Ik merk dat mijn output verdriedubbelt als ik even apart kan zitten in een stille ruimte. Ik ga daar de komende twee uur zitten zodat ik dit plan in één keer strak kan neerzetten.”
Dit zijn geen excuses. Dit zijn zakelijke mededelingen over hoe jij het beste werk levert. En bedenk je dit: elke professional doet dit. De een vraagt om een tweede scherm, de ander om thuiswerken op vrijdag. Jij vraagt om rust in je omgeving of focus in je agenda. Dit is even zakelijk en even legitiem.
Hoe bepaal je of je ADHD wel of niet vertelt op het werk?
Stel jezelf deze drie vragen:
1. Hoe veilig voel ik me bij deze persoon of in deze organisatie? Is er een open cultuur? Heeft je leidinggevende al eerder begrip getoond voor diversiteit in werkstijlen? Of is er een prestatiecultuur waarbij “anders zijn” risico's met zich meebrengt?
2. Wat hoop ik te bereiken met dit gesprek? Wil je officiële aanpassingen regelen (dan is een diagnose noemen soms nodig)? Of wil je gewoon begrijpen worden en beter kunnen samenwerken? Dan zijn optie 2 of 3 meestal genoeg.
3. Heb ik dit al geaccepteerd voor mezelf? Dit is de eerlijkste vraag. Als je zelf nog worstelt met je ADHD als “probleem”, dan voelt vertellen als toegeven. Als je het ziet als een onderdeel van hoe jij werkt, met voor- én nadelen, dan is het vertellen juist krachtig.
Zelf ben ik meestal heel open geweest over mijn kwaliteiten én valkuilen, en merk ik dat, als ik dit vanuit zelfvertrouwen doe, daar altijd positief op gereageerd wordt. In deze podcast over ADHD vertellen op werk, vertel ik daar meer over. Toen een klant van mij bijvoorbeeld vroeg of ik de wekelijkse meeting op donderdagavond 20.00 uur wilde doen, zei ik ‘dat kan hoor, maar alleen als jij genoegen neemt met 30% van mijn (brein)capaciteit‘. Dit zei ik natuurlijk met een knipoog. En ik kon dit alleen maar zeggen omdat wij een goede band hebben. Ze moest lachen, en stelde toch voor om de vergaderingen toch 's middags te doen.
Van klacht naar kracht: zo communiceer je over ADHD zonder je te verontschuldigen
Wat er bijna altijd misgaat als mensen iets vertellen over hun ADHD, is dat het klinkt als een klacht of een verontschuldiging.
“Ik heb last van drukte in de kantoortuin.” “Ik raak snel afgeleid.” “Sorry, ik was er even niet bij.“
Dat roept misschien begrip op, maar geen actie en respect. Op die manier positioneer je jezelf als iemand met een probleem.
De kracht zit in het ombuigen naar een belofte. De formule is simpel:
- De observatie: “Ik merk dat ik op mijn scherpst ben als…”
- De behoefte: “…daarom plan ik mijn focustijd in de ochtend…”
- De winst voor de ander: “…zodat ik dit complexe rapport foutloos en sneller kan aanleveren.”
Het verschil in impact is enorm:
❌ “Ik heb last van de kantoortuin, mag ik een koptelefoon op?” (Focus op jouw probleem)
✅ “Om de kwaliteit van deze berekeningen te waarborgen, gebruik ik tijdens dit blok een noise-cancelling headset. Zo voorkom ik slordigheidsfouten door omgevingsprikkels.” (Focus op kwaliteit en resultaat)
Zelfde verzoek. Totaal andere boodschap.
Begin klein: zo oefen je met communiceren over ADHD op het werk
Ik kan me nog herinneren dat de communicatie over ADHD(-behoeften) er bij mij in het begin wat haperig uitkwam. Ik voelde me nog niet zelfverzekerd genoeg. Maar ik ging dit steeds vaker oefenen, bij mensen waarbij ik me veilig voelde. Hoe vaker ik dit deed, hoe makkelijker het werd. Maar ook: hoe positiever mijn omgeving erop reageerde.
Hoe ga je om met negatieve reacties?
Een negatieve reactie kan natuurlijk ook komen. Niet iedereen heeft dezelfde kennis over ADHD, en niet elke werkomgeving is even open. Maar hier is wat ik weet na jaren werken met professionals met een Wandering Mind: de angst voor de reactie is bijna altijd groter dan de reactie zelf. De meeste mensen vinden het eigenlijk verfrissend als iemand eindelijk duidelijk is over wat ze nodig hebben.
En als iemand wél negatief reageert? Dan heb je waardevolle informatie over de veiligheid van die omgeving. Dat is pijnlijk, maar geeft ook duidelijkheid. Misschien is het voor jou niet de juiste werkplek. Want wil jij wel dagelijks moeten maskeren? Bovendien: jij bent alleen verantwoordelijk voor wat je zegt, niet voor hoe de ander het ontvangt.
De eerste stap: begin klein
Je hoeft niet morgen een groot gesprek te voeren. Begin met een kleine, veilige overwinning. Kies één zin, beschrijf bijvoorbeeld een behoefte uit optie 3, en gebruik hem één keer. Niet in een formeel gesprek, maar in een alledaagse situatie. Bijvoorbeeld als een collega je stoort terwijl je aan iets werkt:
“Ik zit nu midden in iets, ik kom er over twintig minuten bij je op terug, want dan heb ik mijn volle aandacht voor je.”
Je hoeft dit verder niet uit te leggen, of jezelf te verontschuldigen. Je zegt gewoon duidelijk wat je nodig hebt. De eerste keer voelt het spannend. De tweede keer gaat het beter. De derde keer is het je nieuwe standaard.
Wil je meer leren over communicatie met ADHD op de werkvloer?
In dit artikel heb ik je hopelijk een mooie basis gegeven. Wil je een spiekbriefje voor de rest van je carrière? Bekijk dan de Communicatiegids ADHD op de werkvloer. Want je weet nu hoe je het gesprek kunt aangaan over je ADHD op het werk. Maar wat gebeurt er daarna?
Hoe voer je dat gesprek op het moment dat je afwijzingsgevoeligheid opvlamt en je een kritische opmerking van je leidinggevende persoonlijk voelt aanvallen? Wat zeg je als je midden in een focusblok zit en iemand je met een “snelle vraag” onderbreekt? Hoe manage je je energie na een intensieve ochtend vol prikkels, zonder dat je de middag afschrijft? En wat doe je als je brein gewoon niet wil opstarten, terwijl de deadline wel gewoon doortikt? Of welke zin helpt je als je het overzicht verliest, en je op professionele manier wil vragen om hulp?
Dat zijn de momenten waarop je niet wilt nadenken over wat je moet zeggen. Die wil je al weten.
Communicatiegids ADHD op de werkvloer
In de Communicatiegids ADHD op de werkvloer vind je kant-en-klare scripts voor precies die momenten. Inclusief de biologische logica erachter, zodat je niet alleen weet wat je zegt maar ook waarom het werkt.
Dit staat erin:
- Scripts voor veelvoorkomende ADHD-uitdagingen: opstarten, omgevingsprikkels, hyperfocus, de middagdip, feedback (RSD), overvloed aan ideeën, passieve vergaderingen, onderbrekingen en meer.
- De veiligheidscheck: twee korte technieken om jezelf te kalmeren vóór een spannend gesprek, zodat je vanuit rust spreekt en niet vanuit overlevingsstand
- Randvoorwaarden voor je hele werkweek: structurele afspraken over tijd, beweging, omgeving en informatieverwerking die je werkweek met ADHD duurzaam lichter maken
- Job crafting: hoe je je functie kneedt naar je natuurlijke talenten, zodat je werk doet waar je ADHD-brein écht van aan gaat en bore-out geen kans krijgt
- Een hoofdstuk voor ondernemers: regie over je klantrelaties, deep work beschermen en nee zeggen tegen ad-hoc zonder de relatie te schaden
De gids is geen dik boek om uit te lezen. Het is een gereedschapskist die je openslaat op het moment dat je hem nodig hebt. Je kunt de gids hier kopen, en na betaling ontvang je het direct in je inbox, inclusief scripts en SOS-communicatiekit om uit te printen.
Tot slot
Je bent geen defecte versie van een lineaire denker. Je bent een eersteklas versie van een associatieve denker. Regie pakken over hoe jij communiceert over jouw behoeften is niet zwak. Het is de hoogste vorm van professionaliteit, omdat je daarmee de verantwoordelijkheid neemt voor je eigen resultaat.
En onthoud dit: Je hoeft het niet in één keer perfect te doen. Pak wat je nu kunt gebruiken, en laat de rest lekker liggen. Verandering gebeurt stap voor stap, niet rigoureus.
Heb jij ervaring met het wel of niet vertellen op het werk? Deel het in de reacties, want we leren het meeste van elkaars verhalen.
José Schrijver is oprichter van Wandering Minds en begeleidt professionals met een Wandering Mind bij het bouwen van een werkdag die bij hen past. Meer lezen? Kijk op wanderingminds.nl
Veel gestelde vragen over ADHD vertellen op het werk
Let op: ik ben geen jurist. De informatie in dit blog is gebaseerd op de benoemde bronnen en eigen ervaring, maar voor specifieke juridische vragen raad ik aan een arbeidsrechtadvocaat of het UWV te raadplegen.
Nee. In Nederland heb je geen wettelijke plicht om je diagnose te delen met je werkgever. De Autoriteit Persoonsgegevens stelt expliciet dat gezondheidsgegevens bijzondere persoonsgegevens zijn, en dat werkgevers hier niet naar mogen vragen. Je ADHD is jouw informatie — jij bepaalt wat je ermee doet. Wat je wél kunt doen is aangeven wat je nodig hebt om goed te functioneren, zonder de diagnose te noemen. Hoe je dat doet, lees je in dit blog. (Bron: Autoriteit Persoonsgegevens — Mijn zieke werknemer)
Nee. De Autoriteit Persoonsgegevens stelt duidelijk dat een werkgever tijdens een sollicitatiegesprek niet mag vragen naar je gezondheid of je ziekteverzuim in het verleden. Je bent dus ook niet verplicht om dit vrijwillig te melden. Eén nuance: als je ADHD directe invloed heeft op het uitvoeren van de functie — en je dat verzwijgt — kan dat in uitzonderlijke gevallen gevolgen hebben. In de meeste situaties geldt: jij kiest zelf of, wanneer en hoe je iets deelt. (Bron: Autoriteit Persoonsgegevens — Sollicitaties)
Zodra je een diagnose of beperking deelt, is je werkgever op grond van de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (WGBH/CZ) verplicht te onderzoeken welke redelijke aanpassingen mogelijk zijn. Denk aan een rustige werkplek, flexibele werktijden of aangepaste taakverdeling. De Rijksoverheid bevestigt: het is verboden om mensen met een beperking anders te behandelen dan mensen zonder. Het College voor de Rechten van de Mens kan beoordelen of een werkgever dit terecht weigert. (Bronnen: Rijksoverheid — Gelijke rechten voor mensen met beperking | College voor de Rechten van de Mens — Arbeid)
Nee, dat is niet toegestaan. Gezondheidsgegevens zijn bijzondere persoonsgegevens onder de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming). Alleen de bedrijfsarts of arbodienst mag medische gegevens opvragen en bewaren, niet de werkgever zelf. Je werkgever mag collega's hooguit melden dat je even minder beschikbaar bent, zonder enige medische toelichting. (Bron: Autoriteit Persoonsgegevens — Regels voor werkgevers bij zieke werknemers)
Nee, niet zomaar. De WGBH/CZ verbiedt discriminatie op grond van handicap of chronische ziekte, en ADHD valt daar onder. Een werkgever is eerst verplicht te onderzoeken welke aanpassingen mogelijk zijn. Pas als er echt geen redelijke aanpassingen mogelijk zijn én er sprake is van aantoonbaar disfunctioneren, kan ontslag een optie worden. Maar de lat daarvoor ligt juridisch gezien heel hoog. Bij twijfel: neem contact op met het College voor de Rechten van de Mens of een arbeidsrechtadvocaat. (Bronnen: Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte — wetten.overheid.nl | Discriminatie op de werkvloer — werk.nl / kan mijn collega met ADHD of autisme ontslagen worden?)
Dat is pijnlijk, maar het geeft je ook waardevolle informatie over de veiligheid van je werkomgeving. Juridisch gezien mag een werkgever je niet benadelen vanwege je diagnose. Praktisch gezien: een eerste reactie is zelden definitief. Vaak helpt het om het gesprek te verschuiven van de diagnose naar het resultaat: wat heb jij nodig om je beste werk te leveren? Kom je er samen niet uit, dan kun je een klacht indienen bij het College voor de Rechten van de Mens. (Bron: Discriminatie op de werkvloer — werk.nl)
Dit is een groot verschil, en dat is precies de kern van dit blog. ADHD vertellen betekent dat je je diagnose noemt. Je werkbehoeften bespreken betekent dat je aangeeft onder welke omstandigheden jij je beste werk levert, zonder iets over je brein of diagnose te zeggen. Het tweede is voor veel mensen makkelijker, en leidt vaak tot hetzelfde resultaat: een werkplek die beter bij je past. Je hebt geen label nodig om randvoorwaarden te stellen.
Niet formeel. De wettelijke aanpassingsplicht geldt pas als je een beperking kenbaar maakt. Maar in de praktijk kun je via de ‘zonder label'-methode uit dit blog dezelfde aanpassingen regelen, door ze te framen als werkafspraken die kwaliteit en output verbeteren. Jouw werkgever hoeft dan niet te weten waarom je een rustige werkplek nodig hebt, alleen dat het je betere resultaten oplevert. (Bron: College voor de Rechten van de Mens — Arbeid)
Dan is het gesprek nog niet voorbij. Een eerste reactie is zelden definitief. Je kunt altijd een vervolgafspraak inplannen en het gesprek verschuiven, van de diagnose naar het verbeteren van de samenwerking. Wat heeft de ander nodig om jou goed te kunnen inzetten? Dat gesprek landt bijna altijd beter dan het eerste. En als de situatie juridisch uit de hand loopt: het College voor de Rechten van de Mens biedt gratis advies en behandelt klachten over ongelijke behandeling op het werk. (Bron: College voor de Rechten van de Mens — klacht indienen)
Overige bronnen
UWV: heb je een neurodivergent brein? Tips voor op de werkvloer
