Heb je ADHD, en merk je dat je concentratie, stemming of energie soms ineens instorten? Gebeurt dit rond je menstruatie, zwangerschap of overgang? Dan ben je niet alleen.
Steeds meer onderzoek laat zien dat hormonale schommelingen een belangrijke sleutel zijn in hoe vrouwen ADHD ervaren. In dit artikel combineren we de nieuwste medische inzichten met kennis uit de complementaire zorg én praktijkervaring uit onze community.
- We onderzoeken hoe zowel oestrogeen als progesteron invloed hebben op ADHD-symptomen bij vrouwen.
- We duiken ook in actuele thema's als PMDD
- en beantwoorden in een uitgebreid FAQ-gedeelte veelgestelde vragen over dit onderwerp.
- Daarnaast geven we een helder overzicht van mogelijke behandelingen, zodat je inzicht krijgt in de verschillende routes die er zijn.
ADHD en de rol van neurotransmitters en hormonen
De bekende ADHD-symptomen, zoals aandachtstekort, impulsiviteit, hyperactiviteit, stemmingswisselingen, hangen samen met verstoringen in neurotransmitters zoals dopamine, serotonine en noradrenaline. Noradrenaline is met name belangrijk voor concentratie en aandacht. ADHD-medicatie, zoals methylfenidaat, verhoogt de beschikbaarheid van deze neurotransmitters. Maar hormonen zoals oestrogeen en progesteron, hebben hier ook invloed op. Zij kunnen de gevoeligheid van deze neurotransmitters versterken of verzwakken.
Oestrogeen: de stimulerende kracht achter focus en stemming
Veel vrouwen met ADHD merken dat er periodes zijn waarin concentreren ineens makkelijker lijkt te gaan. Je bent scherper, helderder, kunt taken afmaken. Niet zelden valt dit samen met momenten waarop je oestrogeenniveau wat hoger is. Dat is geen toeval.
Oestrogeen is veel meer dan alleen een ‘vrouwelijk geslachtshormoon'. Het speelt een directe rol in de aanmaak en werking van belangrijke neurotransmitters zoals dopamine, serotonine en noradrenaline. Dit zijn precies de stofjes die bij ADHD zo'n belangrijke rol spelen.
Daarom kan oestrogeen bijdragen aan:
- Betere concentratie en focus
- Meer innerlijke rust
- Beter geheugen
- Stabielere stemming
- Minder hersenmist
Wanneer oestrogeen daalt, verergeren ADHD-symptomen
Oestrogeenniveaus fluctueren continu gedurende het leven van een vrouw. Vooral tijdens de tweede helft van de cyclus, rond de menstruatie, in de overgang of na de bevalling dalen de spiegels vaak sterk. Dit kan ervoor zorgen dat ADHD-symptomen tijdelijk verergeren:
- Moeite met concentreren
- Prikkelbaarheid
- Hersenmist
- Emotionele schommelingen
- Minder stressbestendigheid
Onderzoek (o.a. 2017) bevestigt wat veel vrouwen intuïtief al lang weten: hogere oestrogeenspiegels gaan vaak samen met betere cognitieve functies zoals aandacht, denkvermogen en stemming.
“Tijdens mijn menstruatie voelde ik me vaak uitgeput, labiel en ronduit chaotisch in mijn hoofd. Buikpijn, rugpijn, misselijkheid, soms zelfs braken. Uiteindelijk bleek mijn oestrogeen laag. Met begeleiding probeerde ik soja-isoflavonen. Binnen enkele weken verdwenen niet alleen de fysieke klachten grotendeels, maar merkte ik ook dat mijn concentratie verbeterde.”
– José, oprichtster van Wandering Minds.
Deze schommelingen verklaren ook waarom veel vrouwen hun ADHD als cyclisch ervaren. En waarom hormonale veranderingen zoals de overgang of postpartum-periode voor sommigen extra zwaar kunnen zijn.
Progesteron: de dempende factor
Waar oestrogeen vaak als de ‘stimulerende kracht' wordt gezien, heeft progesteron eerder een dempende, kalmerende werking. Progesteron:
- Bevordert slaapkwaliteit
- Verbetert stressbestendigheid
- Vermindert angst en prikkelbaarheid
- Reguleert stemming
Te laag of te hoog progesteron
Een disbalans in progesteron kan echter ook klachten geven. Te weinig progesteron wordt geassocieerd met:
- Slaapproblemen
- Angstgevoelens
- Prikkelbaarheid
- Stemmingswisselingen
Te veel progesteron kan bij sommige vrouwen juist leiden tot vermoeidheid, somberheid of energiedaling.
Inmiddels is bekend dat vrouwen met ADHD met name last hebben van de dalende progesteron (soms al vanaf 35 jaar). Er zijn een aantal gynaecologen actief op dit vlak. De podcast We zijn toch niet gek, van Suzanne Rethans gaat hier heel diep op in. Ze is zelf begonnen met een groot genetisch onderzoek samen met een bedrijf wat dna van vrouwen met adhd in de overgang onderzoekt.
Bericht uit de community
Wanneer schommelen oestrogeen en progesteron?
Gedurende het leven van een vrouw veranderen de hormoonspiegels continu. Soms subtiel, soms heel ingrijpend. Op bepaalde momenten, zoals in de puberteit, tijdens de menstruatiecyclus, zwangerschap of overgang, kunnen deze schommelingen extra invloed hebben op ADHD-symptomen. Hieronder zie je hoe die hormonale veranderingen zich in verschillende levensfasen kunnen uiten.
Puberteit
Tijdens de puberteit stijgen zowel oestrogeen als progesteron sterk. De hormonale schommelingen kunnen ADHD-symptomen versterken door wisselende invloed op de neurotransmitters. Sommige meisjes ervaren in deze periode voor het eerst opvallende concentratieproblemen, prikkelbaarheid of emotionele uitbarstingen.
Menstruatiecyclus
Tijdens de menstruatiecyclus wisselen oestrogeen en progesteron elkaar af:
- Menstruatie (dag 1-5): Lage oestrogeen- en progesteronniveaus. Vaak verergering van ADHD-symptomen.
- Folliculaire fase (dag 6-14): Oestrogeen stijgt, vaak verbetering van stemming en concentratie.
- Ovulatie (rond dag 14): Oestrogeen piekt, progesteron begint te stijgen.
- Luteale fase (dag 15-28): Progesteron piekt, oestrogeen daalt. Sommige vrouwen ervaren hier premenstruele klachten (PMS/PMDD) met toename van ADHD-symptomen.
Zwangerschap
Tijdens zwangerschap stijgen zowel oestrogeen als progesteron enorm, wat bij sommige vrouwen verlichting geeft van ADHD-symptomen. Na de bevalling dalen deze hormonen plots, wat kan bijdragen aan postpartum depressie of verergering van ADHD-klachten.
Overgang (menopauze)
De overgang wordt gekenmerkt door dalende oestrogeen- én progesteronspiegels. Veel vrouwen melden in deze periode een duidelijke toename van hersenmist, vergeetachtigheid, stemmingswisselingen en concentratieproblemen.
PMDD: wanneer premenstruele klachten extreem worden
Een bijzonder actuele ontwikkeling is het groeiende inzicht in de overlap tussen ADHD en PMDD (Premenstrual Dysphoric Disorder). PMDD is een ernstige vorm van PMS waarbij vrouwen in de luteale fase zeer heftige stemmingswisselingen, angst, depressie en prikkelbaarheid ervaren.
Voor vrouwen met ADHD kan PMDD extra zwaar wegen, omdat de kwetsbaarheid voor stemmings- en impulsregulatie al verhoogd is. Sommige onderzoekers vermoeden zelfs dat er gedeelde biologische mechanismen zijn tussen ADHD en PMDD, zoals een verhoogde gevoeligheid voor hormonale schommelingen in het brein.
Bij vermoedens van PMDD is het belangrijk om hulp te zoeken bij een specialist, aangezien behandeling mogelijk verlichting kan geven. Dit kan via reguliere behandelingen (zoals medicatie of cognitieve therapie), maar er zijn ook vrouwen die baat hebben bij complementaire methodes zoals voeding, ademwerk of natuurgeneeskunde.
Mogelijke behandelingen bij hormonale schommelingen en ADHD
Hoewel hormonale schommelingen voor veel vrouwen herkenbare klachten geven, is er gelukkig steeds meer mogelijk om deze klachten aan te pakken. Zowel binnen de reguliere zorg als via natuurlijke en complementaire routes zijn er behandelopties die kunnen helpen. We zetten de belangrijkste mogelijkheden voor je op een rij.
Reguliere medische behandelingen bij hormonale problemen:
- Stimulantia (zoals methylfenidaat): werken direct op neurotransmitters om aandacht en concentratie bij ADHD te verbeteren.
- Hormoontherapie (zoals anticonceptie of HRT): kan helpen om hormonale schommelingen te stabiliseren, met name bij overgangsklachten of sterke cyclusgerelateerde klachten.
- SSRI’s (zoals sertraline): vaak ingezet bij PMDD of ernstige stemmingsklachten rondom de menstruatie.
- GnRH-agonisten: onderdrukken tijdelijk de natuurlijke hormooncyclus bij zeer ernstige PMDD, als andere behandelingen onvoldoende werken.
Natuurlijke en alternatieve ondersteuning voor je hormonen:
- Fyto-oestrogenen (zoals soja-isoflavonen, rode klaver, lijnzaad): plantaardige stoffen die regulerend werken op oestrogeenreceptoren. Ze kunnen zowel oestrogene als anti-oestrogene effecten hebben, afhankelijk van wat je lijf nodig heeft. Lees hier uitgebreider over de werking van fyto-oestrogenen.
- Kruiden (zoals vitex agnus-castus, Maca, Ashwagandha): ondersteunen hormonale balans en stressregulatie.
- Vitamine B6: speelt een rol bij de aanmaak van neurotransmitters zoals serotonine en dopamine. Sommige vrouwen merken verbetering van stemming, concentratie en prikkelbaarheid bij voldoende B6. Let op: hoge doseringen kunnen bijwerkingen geven, dus altijd overleggen met een deskundige.
- Voedingsaanpassingen: stabiele bloedsuiker, gezonde vetten, veel groenten, vezels en fytonutriënten dragen bij aan hormonale stabiliteit.
- Beweging: dagelijks bewegen bevordert hormonale balans.
- Stressmanagement: yoga, ademwerk, meditatie en ontspanningstechnieken kalmeren het zenuwstelsel en ondersteunen indirect de hormonen.
- CBD-olie: steeds meer vrouwen met hormonale klachten gebruiken CBD-olie om stress, angst of slaapproblemen te verminderen. Er zijn aanwijzingen dat CBD het zenuwstelsel kan kalmeren en indirect de hormonale balans ondersteunt. Wetenschappelijk onderzoek staat echter nog in de kinderschoenen. Overleg altijd met je arts, zeker bij medicijngebruik.
- Slaapoptimalisatie: diepe slaap is essentieel voor hormonale herstelprocessen. Als je slecht slaapt, dan kan onze gratis checklist ‘beter slapen met ADHD' je helpen.
- Functionele geneeskunde of natuurgeneeskundige begeleiding: kijkt breed naar hormonale oorzaken en werkt met leefstijl, voeding en supplementen op maat.
Ik gebruik sinds bijna een jaar hormoonsuppletie, onder begeleiding van goede gynaecoloog en orthomoleculair arts. Ik ben erg tevreden hierover, veel klachten zijn verdwenen. Ook is aangetoond dat de kans op osteoporose en dementie kleiner is.
Bericht uit de community
Kleine eerste stappen
Je hoeft niet alles tegelijk op te lossen. Veel vrouwen beginnen met kleine veranderingen in hun leefstijl:
- Eén voedzaam ontbijt met lijnzaad of sojaproducten
- Elke dag 20 minuten wandelen
- Een vast avondritueel voor betere slaap
- 5 minuten ademwerk per dag voor stressregulatie
Kleine aanpassingen kunnen al verschil maken. Wil je meer? Zoek begeleiding van iemand die écht snapt hoe ADHD en hormonen samenhangen. Let op: iedere behandeling vraagt om maatwerk. Zowel reguliere als natuurlijke benaderingen verdienen zorgvuldige afstemming met een deskundige.
Extra ondersteuning: het H3 Netwerk
Steeds meer onderzoek laat dus zien dat hormonale schommelingen, ADHD, hartklachten en psychische kwetsbaarheden bij vrouwen vaak samen voorkomen. Toch worden deze verbanden nog lang niet altijd goed herkend in de reguliere zorg. Dat betekent dat veel vrouwen onnodig lang zoeken naar passende hulp.
Daarom is in 2022 het H3 Netwerk (Hoofd Hart Hormonen) opgericht door psychiater Sandra Kooij, cardioloog Janneke Wittekoek en gynaecoloog Dorenda van Dijken. Hun doel is helder: kennis bundelen en interdisciplinair samenwerken, zodat vrouwen sneller en beter geholpen worden. Niet alleen bij ADHD, maar ook bij hormonale stemmingswisselingen, PMDD, overgangsklachten, angststoornissen, bipolaire stoornis en autisme.
Via het H3 Netwerk vind je informatie, webinars, e-learnings en een groeiende netwerklijst van professionals én ervaringsdeskundigen die deze complexe samenhang tussen hoofd, hart en hormonen beter willen begrijpen en behandelen.
Ik ben op eigen initiatief naar de Hormoonpoli gegaan, had hele goede verhalen gehoord. Na vier huisartsen en een psychotherapeut in zeven jaar en nog steeds toenemende klachten, was ik het echt spuugzat. Het is helaas wel een prive kliniek dus je krijgt niets vergoedt. Denk aan ongeveer €500 voor het eerste (en duurste) jaar. Maar het is het waard! De arts daar schrijft de bio identieke hormonen voor die ik in mijn eigen apotheek kan ophalen. Deze worden vergoed.
Bericht uit de community
Eerste stap? Begin bij bewustwording en begeleiding.
Als je merkt dat hormonale schommelingen en ADHD elkaar beïnvloeden bij jou, is het waardevol om dit bespreekbaar te maken. Bijvoorbeeld met je huisarts, een hormoonconsulent, of een coach met kennis van ADHD en hormonen. Begin met een goed gesprek: wat herken je, waar loop je op vast, wat heb je al geprobeerd? Vanuit daar kun je samen onderzoeken welke route voor jou passend is: regulier, natuurlijk of een combinatie. Kijk eens in onze community, en blijf op de hoogte van ontwikkelingen bij het H3-netwerk.
Veel gestelde vragen over ADHD en hormonen
De volgende vragen komen regelmatig voorbij, in onze community en op Instagram.
Ja. Veel vrouwen merken dat hun ADHD-symptomen fluctueren gedurende de cyclus. Met name vlak voor en tijdens de menstruatie — als oestrogeen en progesteron dalen — kunnen concentratieproblemen, stemmingswisselingen en hersenmist verergeren.
Tijdens de overgang dalen zowel oestrogeen als progesteron, wat vaak leidt tot een toename van ADHD-gerelateerde klachten zoals vergeetachtigheid, emotionele labiliteit, prikkelbaarheid en concentratieproblemen. Hormoontherapie of natuurlijke ondersteuning kunnen hierin soms verlichting geven.
Hormoontherapie (zoals HRT of anticonceptie) kan bij sommige vrouwen hormonale schommelingen dempen, waardoor indirect ook ADHD-symptomen afnemen. Dit vraagt altijd om persoonlijke begeleiding door een arts of specialist.
Er zijn verschillende natuurlijke interventies zoals fyto-oestrogenen, kruiden (zoals vitex agnus-castus), voedingsaanpassingen en stressreductie die kunnen bijdragen aan hormonale balans. Deze aanpak vraagt wel maatwerk en deskundige begeleiding.
PMDD is een ernstige vorm van PMS waarbij vrouwen zeer heftige premenstruele klachten ervaren. Bij vrouwen met ADHD komt PMDD relatief vaker voor door de al bestaande kwetsbaarheid in emotieregulatie.
Het begint bij bewustwording en het bespreekbaar maken. Een gesprek met een arts, overgangsconsulent, hormoonconsulent of ADHD-coach met kennis van hormonen kan helpen om de juiste vervolgstap te bepalen. Praten met andere vrouwen kan ook helpen: onze community is hier een fijne plek voor. We hebben speciaal een groep aangemaakt voor vrouwen die willen praten over hormonen.
Steeds meer onderzoeken wijzen op het belang van voeding, darmgezondheid en leefstijl bij hormonale balans. Zeker voedingsmiddelen rijk aan fyto-oestrogenen en ontstekingsremmende voedingsstoffen kunnen ondersteunend zijn.
Tijdens zwangerschap stijgen de hormonen sterk, wat bij sommige vrouwen verlichting geeft. Na de bevalling, als de hormonen snel dalen, kunnen ADHD-symptomen juist tijdelijk verergeren.
SSRI’s worden soms ingezet bij PMDD of ernstige premenstruele depressieve klachten. Ze behandelen vooral stemming, maar niet specifiek ADHD zelf. Ook hier geldt: altijd in overleg met een deskundige.
Steeds meer onderzoek onderstreept dat vrouwen met ADHD extra gevoelig zijn voor hormonale schommelingen door de interactie tussen hormonen en neurotransmitters. Toch is er nog veel ruimte voor verder onderzoek.
Er wordt veel gesproken over bio-identieke hormonen, omdat deze qua structuur identiek zijn aan de hormonen die je lichaam zelf aanmaakt. Sommige vrouwen ervaren hier minder bijwerkingen mee dan bij synthetische varianten. De wetenschap is voorzichtig: er zijn aanwijzingen dat bio-identieke hormonen voordelen kunnen bieden, maar grootschalig onderzoek ontbreekt vaak nog. Laat je daarom altijd goed begeleiden door een specialist die zowel kennis heeft van hormonen als van jouw persoonlijke medische situatie.
Steeds meer onderzoek wijst op een sterke verbinding tussen darmflora, hormonen en hersenwerking (de zogenoemde ‘darm-hersen-as'). Ook wordt steeds meer onderzoek gedaan naar het verband tussen ADHD en je darmflora. Een gezonde darmflora helpt bij de omzetting van bijvoorbeeld fyto-oestrogenen en beïnvloedt de verwerking van oestrogeen in je lijf. Daarnaast speelt darmgezondheid een rol in stemming, stressregulatie en ontstekingsprocessen — allemaal factoren die ADHD-symptomen kunnen beïnvloeden. Voeding rijk aan vezels, gefermenteerde producten en een divers plantaardig dieet kunnen hier ondersteunend werken.
Samenvatting: oestrogeen, progesteron en ADHD
De invloed van hormonen op ADHD bij vrouwen is groot:
- Hoger oestrogeen: Betere concentratie, stemming en geheugen
- Lager oestrogeen: Meer hersenmist, prikkelbaarheid, aandachtsproblemen
- Gezond progesteron-niveau: Betere slaap, minder angst, stabielere stemming
- Progesteron-daling: Meer slaapproblemen, angst en emotionele labiliteit
- PMDD: Ernstige premenstruele klachten met extra impact bij ADHD
Het samenspel tussen deze hormonen verklaart waarom ADHD bij vrouwen vaak cyclisch verloopt en soms toeneemt bij hormonale veranderingen.
Praat met andere ADHD-vrouwen
Hormonen spelen een cruciale rol in hoe vrouwen hun ADHD-symptomen ervaren. Begrip van de interactie tussen oestrogeen, progesteron en je brein kan helpen om klachten beter te begrijpen en gerichte keuzes te maken in je behandeling of leefstijl. Er is geen one-size-fits-all: zowel regulier als complementair kunnen waardevol zijn. Je staat hierin niet alleen. In onze community wisselen we ervaringen en tips uit. Voel je welkom om je aan te sluiten.
Bronnen
Vereniging Voor Overgangs Consulente
Rineke Dijkinga: Fyto-oestrogenen, natuurlijke regulatoren van de oestrogeenbalans
Bij aanbevelingen bij voedingsmiddelen en supplementen die fyto-oestrogenen bevatten zou je gewaarschuwd moeten worden van de risico’s. Ik zelf heb ik ivm met de naderende overgang zo’n supplement aanbevolen gekregen door een overgangstherapeut. 5 jaar heb ik de pillen dagelijks geslikt. Nu heb ik hormoongevoelige borstkanker en weet ik beter. Maar in mijn supplement stond geen waarschuwing. 1 op de 6 vrouwen ontwikkelen borstkanker. Hiervan is 70% van de tumoren hormoongevoelig. Ik heb nu vreselijk spijt van het innemen van de supplementen. Ik moet straks na mijn operatie, bestraling en chemo nog 7-10 anti-hormoontabletten slikken. Ik had beter het ongemak van de overgang kunnen accepteren denk ik nu.
Hi L, wat een ontzettend heftig verhaal! Ik leef met je mee, en ik kan me voorstellen dat je spijt hebt.
Is dit ook onderzocht, of de borstkanker door de hormoonsupplementen is ontstaan, of is dit een soort ‘logische aanname’ geweest van je oncoloog of huisarts?
5 jaar lang zo’n supplement gebruiken is ook wel erg lang zeg. De therapeut die mij de supplementen aanraadde, gaf als termijn 3 maanden aan.
Ik ben sowieso geen voorstander van langdurig medicijn- of supplementengebruik, of heftige therapieën zoals hormoontherapie. Of de anticonceptiepil, die de hormonen van vrouwen ook behoorlijk beïnvloedt. Ik ken bijvoorbeeld ook veel situaties van vrouwen die ernstige klachten hebben overgehouden aan de pil. Daar ben ik helaas ook nooit door artsen voor gewaarschuwd. Belangrijk om aandacht te schenken aan dit soort onderwerpen!
Fijn en belangrijk dat je dit deelt, dankjewel! Ik zal in het blog verwijzen naar jouw opmerking en extra benadrukken dat advies inwinnen van een specialist belangrijk is.
Voor nu heel veel sterkte met de operatie en de rest van de behandeling. Veel liefs!